Kısa yanıt şudur: çocuğun ateşinin yüksekliğine değil, genel durumuna bakılır. Otuz dokuz derece ateşi olan ama oynayan, su içen ve çevresiyle ilgilenen bir çocuk, otuz sekiz derece ateşi olan ama uyandırılamayan, sıvı alamayan ve tepkisiz bir çocuktan daha az kaygı vericidir. Karar verirken termometredeki sayı değil, çocuğun uyanıklığı, sıvı alımı, nefes alışı ve cilt bulguları esas alınır.
Bu yazıda başvuru gerektiren bulgular üç grupta ele alınmıştır: gecikmeden değerlendirilmesi gereken acil bulgular, aynı gün içinde başvuru gerektiren durumlar ve evde izlenebilecek tablolar. Bu ayrım, ailenin gereksiz kaygı yaşamadan doğru zamanda harekete geçmesini kolaylaştırmayı amaçlar.
Gecikmeden Başvuru Gerektiren Bulgular
Bazı bulgular beklemeye uygun değildir. Solunum sıkıntısı bunların başında gelir: hızlı nefes alma, nefes alırken kaburga aralarının ve boyun çukurunun çökmesi, burun kanatlarının solunuma katılması, inleme sesi çıkarma, dudak ve dil çevresinde morarma.
Bilinç değişikliği ikinci önemli başlıktır. Çocuğun uyandırılamaması, aşırı uykuya eğilim göstermesi, çevresine tepki vermemesi ya da tam tersine yatıştırılamayan sürekli huzursuzluk içinde olması gecikmeden değerlendirilmelidir.
Ciltte bastırmakla solmayan mor-kırmızı nokta ya da lekeler, özellikle ateşle birlikte görüldüğünde acil bulgudur. Beş dakikadan uzun süren havale, ilk kez geçirilen havale, boyun sertliği ve ışıktan rahatsız olma da bu gruptadır.
Sıvı alamayacak kadar sürekli kusma, yarım günden uzun süre idrar çıkışının olmaması, karında gerginlik ve şiddetli ağrı, yeşil renkli kusma, kanlı dışkılama ve zehirlenme şüphesi gecikmeden başvuru gerektiren diğer durumlardır. Ankara Çocuk Doktoru değerlendirmesinde bu bulguların hepsi öncelikli kabul edilir.
Yaşa Göre Değişen Eşikler
Başvuru eşiği çocuğun yaşına göre değişir. Üç aydan küçük bebeklerde otuz sekiz derece ve üzeri ateş, başka hiçbir bulgu olmasa dahi gecikmeden değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Bu yaş grubunda bağışıklık sistemi olgunlaşmadığından enfeksiyon hızlı ilerleyebilir ve belirtiler silik olabilir.
Üç ile altı ay arasındaki bebeklerde de eşik düşüktür. Altı aydan büyük çocuklarda ise ateşin süresi, genel durum ve eşlik eden bulgular birlikte değerlendirilir.
Yenidoğanlarda vücut ısısının otuz altı derecenin altına düşmesi de en az yüksek ateş kadar anlamlıdır. Emmeyi bırakma, kilo alamama ve sarılığın hızla artması bu yaş grubunun diğer uyarıcı bulgularıdır.
Ateş Ne Zaman Sorun Oluşturur?
Ateşin kendisi hastalık değil, bağışıklık yanıtının bir parçasıdır. Otuz sekiz derece ve üzeri ateş kabul edilir. Ateşin yüksekliği ile hastalığın ağırlığı arasında doğrudan bir bağ kurulamaz.
Başvuru gerektiren durumlar şunlardır: ateşin üç günden uzun sürmesi, düştükten sonra tekrar yükselmesi, ateş düştüğünde çocuğun canlanmaması, ateşle birlikte döküntü, havale ya da solunum sıkıntısı olması.
Ateş düşürücüler çocuğun rahatlaması amacıyla yaşa ve kiloya uygun dozda kullanılır. Alkol ve sirkeli suyla silme önerilmez. Aspirin çocuklarda kullanılmamalıdır. İlaç dozunun yaşa değil kiloya göre hesaplanması, doz hatalarının önlenmesi açısından önemlidir.
Aynı Gün Başvuru Gerektiren Durumlar
Bazı tablolar acil değildir ancak ertelenmemelidir. Kulak ağrısı, idrar yaparken yanma, ateşle birlikte boğaz ağrısı ve bademciklerde beyaz plak görülmesi, gözde ağrı ve akıntı, yürümeyi etkileyen eklem ağrısı ve şişliği bu gruptadır.
Aynı şekilde ishalin sıklaşması, kusmanın sürmesi ve çocuğun sıvı alımının azalması, bulgular ağırlaşmadan başvuru yapılmasını gerektirir. Bilinen bir süregen hastalığı olan çocuklarda eşik daha da düşük tutulur.
Sıvı Kaybının Değerlendirilmesi
İshal ve kusmanın en önemli riski sıvı kaybıdır ve bulguları evde gözlenebilir. Ağız ve dilde kuruluk, ağlarken gözyaşının azalması, idrar çıkışının seyrelmesi ve idrarın koyulaşması, gözlerde çökme, ciltte esnekliğin azalması ilk göstergelerdir.
Halsizlik, uyku hâli, hızlı nefes alma ve bebeklerde bıngıldağın çökmesi ileri düzey bulgulardır ve gecikmeden başvuru gerektirir. Evde ağızdan sıvı desteği verilirken az miktarda ve sık aralıklarla verilmesi, bir defada çok miktarda verilmesinden daha etkilidir. Ankara Pediatri Doktoru önerisiyle kullanılan hazır rehidratasyon solüsyonları bu amaçla tercih edilir.
Evde İzlenebilecek Tablolar
Başvuruların önemli bir bölümü evde izlenebilecek durumlardan oluşur. Burun akıntısı, hafif öksürük ve düşük dereceli ateşle seyreden soğuk algınlığı bunların başında gelir. Çocuğun genel durumu iyiyse, sıvı alıyorsa ve oyununu sürdürüyorsa bekleme uygun olur.
Diş çıkarma dönemindeki huzursuzluk, ek gıdaya geçişte dışkı kıvamının değişmesi, aşı sonrası ilk gün görülen hafif ateş ve enjeksiyon yerinde kızarıklık da evde izlenebilecek durumlardır.
Evde izlem, hiçbir şey yapmamak anlamına gelmez. Sıvı alımının takip edilmesi, ateşin belirli aralıklarla ölçülmesi, idrar çıkışının gözlenmesi ve çocuğun genel durumundaki değişimin izlenmesi bu sürecin parçalarıdır.
Havale Durumunda Ne Yapılmalı?
Ateşle birlikte görülen havale, altı ay ile beş yaş arası çocuklarda karşılaşılabilen bir tablodur. Aile için son derece ürkütücü olsa da çoğu kısa sürer ve kendiliğinden sonlanır.
Bu sırada çocuk yan yatırılır, çevresindeki sert nesneler uzaklaştırılır, ağzına hiçbir şey konulmaz ve hareketleri engellenmeye çalışılmaz. Süre not edilir. Beş dakikadan uzun sürmesi, tekrarlaması, sonrasında çocuğun kendine gelememesi ve ilk kez görülmesi durumunda gecikmeden başvuru yapılır.
Başvuruya Nasıl Hazırlanılır?
Muayenenin verimli geçmesi için birkaç hazırlık yararlı olur. Şikayetin ne zaman başladığı, ateş ölçüldüyse hangi değerlerde seyrettiği ve hangi saatlerde yükseldiği, kusma ve dışkılama sayısı not edilebilir.
Kullanılan ilaçların adları, dozları ve en son ne zaman verildiği aktarılmalıdır. Aşı kartı, varsa önceki tetkik sonuçları ve süregen hastalık için kullanılan ilaç listesi getirilmelidir. Ankara Çocuk Doktorları tarafından yapılan değerlendirmede bu bilgiler tanı sürecini doğrudan hızlandırır.
Antibiyotik Beklentisi Üzerine
Ailelerin sık dile getirdiği beklentilerden biri antibiyotik yazılmasıdır. Ancak çocukluk çağı enfeksiyonlarının büyük bölümü viral kökenlidir ve antibiyotik bu tablolara etkili değildir.
Gereksiz kullanım hem yan etki riski taşır hem de direnç gelişimine katkıda bulunur. Evde kalan antibiyotiğin başka bir hastalıkta kullanılması ya da başka bir çocuğa verilmesi de uygun değildir. Çocuk Doktoru Ankara değerlendirmesinde tedavi kararının muayene bulgularına dayandırılması, hem çocuk hem toplum sağlığı açısından önerilen yaklaşımdır.
Kazalarda ve Yaralanmalarda Yaklaşım
Çocukluk çağı başvurularının önemli bir bölümünü kaza ve yaralanmalar oluşturur. Kafa travması sonrasında çocuğun bilincinin kısa süre bile kapanması, tekrarlayan kusma, dengesizlik, konuşmada bozulma, uyandırılamama, kulaktan ya da burundan berrak sıvı gelmesi gecikmeden değerlendirme gerektirir.
Yabancı cisim yutulması, özellikle düğme pil ve mıknatıs söz konusuysa acil bir durumdur ve beklenmeden başvurulmalıdır. Yanıklarda ilk yapılması gereken bölgenin ılık suyla soğutulmasıdır; diş macunu, yoğurt gibi maddelerin uygulanması önerilmez.
Zehirlenme şüphesinde çocuk kusturulmaya çalışılmamalı ve alınan maddenin kutusu ya da adı başvuru sırasında yanınızda getirilmelidir. Bu bilgi, uygulanacak yaklaşımı doğrudan belirler.
Bilgi Kaynağının Seçimi
Çocuğu hasta olan ailelerin sıklıkla başvurduğu internet aramaları, benzer belirtileri çok farklı ağırlıktaki hastalıklarla ilişkilendirdiği için kaygıyı artırabilir. Aynı belirti hem kendiliğinden geçecek bir tabloya hem de ileri değerlendirme gerektiren bir duruma ait olabilir; ayrım muayeneyle yapılır.
Bir başka sık uygulama, benzer şikayeti olan bir yakının kullandığı ilacın çocuğa verilmesidir. Çocuklarda ilaç dozları kiloya göre hesaplandığından ve bazı etken maddeler çocuklarda kullanılmadığından bu yaklaşım önerilmez. Evde bulunan reçeteli ilaçların hekim önerisi olmadan kullanılmaması, önlenebilir başvuruların önemli bir bölümünü ortadan kaldırır.
Kontrol Muayenesi Ne Zaman Gerekir?
Bazı durumlarda ilk değerlendirmenin ardından kontrol planlanır. Antibiyotik başlanan çocuklarda yanıtın değerlendirilmesi, ateşi süren çocuklarda tablonun yeniden gözden geçirilmesi, idrar yolu enfeksiyonu geçirenlerde tetkik sonuçlarının takibi bu kapsamdadır.
Kontrol önerisi verilmemiş olsa bile, çocuğun durumu beklenenin aksine kötüleşiyorsa yeniden başvurulmalıdır. Hastalıkların seyri her zaman ilk muayenede öngörüldüğü gibi ilerlemez ve yeni bulguların ortaya çıkması değerlendirmenin yenilenmesini gerektirebilir.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Çocuğunuzun şikayetlerinin değerlendirilmesi için bir Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir.